نوسانات ارزی و گردشگری؛ واقعیتها و راهکارهای توسعه پایدار
سعید مجردی | مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری تمدن شهر کادوس
در ماههای اخیر بازار ارز کشور شاهد نوسانات قابل توجه و افزایش نرخ ارز بوده است. برخی کارشناسان معتقدند افزایش هزینه ارز میتواند به نفع صنعت گردشگری داخلی باشد؛ اما تجربه و دادههای واقعی نشان میدهد که رابطه میان نرخ ارز و توسعه گردشگری بسیار پیچیدهتر از این تحلیل ساده است.
افزایش نرخ ارز ممکن است از منظر تئوریک سفر خارجی را برای شهروندان داخلی گرانتر کند، اما واقعیت بازار نشان میدهد که افزایش هزینهها همیشه منجر به کاهش سفرهای خارجی نمیشود. بسیاری از گردشگران با انگیزههای غیر اقتصادی—مثل ثبت تجربه و اشتراک آن در شبکههای اجتماعی—همچنان مسافرتهای خارجی را انتخاب میکنند و حتی برای تأمین هزینه آن به روشهای غیرمرسوم مانند اقساط، فروش دارایی یا برنامهریزی بلندمدت روی میآورند.
از سوی دیگر، گزارشهای آماری اخیر نشان میدهد که ایران در سال ۲۰۲۵ میزبان بیش از ۷ میلیون گردشگر خارجی بوده است و روند ورود گردشگران خارجی حتی در شرایط نامطمئن اقتصادی رو به افزایش است، بهطوری که مسئولان گردشگری از رشد تعداد ورودیها در ماههای اخیر خبر دادهاند.
این دادهها نشان میدهد که گران شدن ارز بهتنهایی نمیتواند عامل بازدارنده گردشگران خارجی باشد؛ بلکه کشورهایی با ظرفیتهای گردشگری مشابه و بهرهبرداری بهتر از فرصتها—مانند ترکیه که سالانه میلیونها گردشگر جذب میکند—توانستهاند بازار گردشگری را بزرگتر کنند.
در حوزه گردشگری داخلی نیز چالشهای جدی وجود دارد. زیرساختهای گردشگری—از حملونقل و اقامتگاهها تا امکانات رفاهی پایه مانند سرویسهای بهداشتی، مدیریت پسماند و ایمنی در جادهها و اماکن تفریحی—هنوز برای پاسخگویی به حجم و انتظارات گردشگران مناسب نشدهاند. این ضعفها نهتنها تجربه مسافر را تحتتأثیر قرار میدهد بلکه بسیاری از شهروندان را به انتخاب سفرهای خارجی حتی با هزینه بالاتر ترغیب میکند.
واقعیت این است که گران شدن ارز ممکن است سفر به ایران را برای گردشگران خارجی «نسبتاً ارزانتر» کند، اما تا زمانی که زیرساختهای گردشگری در کشور نوسازی و توسعه نیافته، این مزیت نمیتواند به یک «عامل جذب» قدرتمند تبدیل شود.
چشمانداز واقعبینانه برای توسعه گردشگری
برای رشد پایدار صنعت گردشگری در ایران، لازم است بر دو عامل کلیدی تمرکز شود:
ثبات ارزی: نوسانات شدید ارز، برنامهریزی سفر و هزینههای گردشگری را برای شهروندان و سرمایهگذاران این حوزه دشوار میکند. ثبات ارز به گردشگری این امکان را میدهد تا با چشماندازی طولانیتر و قابل پیشبینی رشد کند.
تکمیل و بهبود زیرساختها: افزایش کیفیت و کمیت اقامتگاهها، نوسازی ناوگان حملونقل، توسعه خدمات رفاهی، بهبود امنیت جادهها و اماکن گردشگری و مدیریت حرفهای تجربه گردشگران ضروری است. تنها با این اقدامات میتوان کشور را به یک مقصد رقابتی در سطح منطقه و جهان تبدیل کرد.
جمعبندی
در نهایت، تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که:
نوسانات ارزی بهتنهایی ابزار توسعه گردشگری نیست و اثرات مثبت اقتصادی آن وقتی قابل تحقق است که زیرساختهای لازم فراهم شده باشد.
افزایش ورود گردشگران خارجی در سال جاری گواهی است بر آنکه پتانسیل گردشگری ایران وجود دارد، اما برای بهرهبرداری کامل از این پتانسیل باید سرمایهگذاریهای جدی در زیرساختها و ثبات اقتصادی انجام شود.
توسعه گردشگری نیازمند برنامهریزی راهبردی، نه فقط اتکا به نوسانهای اقتصادی است.
