تجاریسازی گردشگری؛ پیوند دانش، فرهنگ و اقتصاد پایدار
سعید مجردی | مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری تمدن شهر کادوس
در سالهای اخیر، از منظر اقتصاد جهانی، نقش سنتی دانش و پژوهش که صرفاً به تولید و نشر علم در دانشگاهها و پژوهشگاهها محدود میشد، دستخوش تحول اساسی شده است. امروزه انتظار میرود نهادهای علمی و پژوهشی، علاوه بر تولید دانش، در تبدیل یافتههای علمی به ارزش اقتصادی، اشتغالزایی و رشد پایدار نیز نقش فعال ایفا کنند. این تغییر رویکرد، همزمان با کاهش حمایتهای مالی دولتها از بخش پژوهش، پژوهشگران و نهادهای علمی را به سمت تعامل مؤثرتر با بخش خصوصی، صنعت و بازار سوق داده است.
در همین راستا، تجاریسازی دانش و ایدهها بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای پیوند علم و اقتصاد مطرح شده است. این فرآیند از مسیرهایی نظیر پژوهشهای قراردادی، فروش داراییهای فکری، انتقال فناوری و ایجاد شرکتهای زایشی (Spin-off) دنبال میشود. با این حال، تجاریسازی پدیدهای چندبعدی است که تحت تأثیر عوامل محیطی، نهادی، انسانی، فناورانه و سازمانی قرار دارد و موفقیت آن مستلزم شکلگیری یک زیستبوم حمایتی و کارآمد است.
در شرایط کنونی، رویکردهای کلان توسعه در سطح جهانی بر خروج از اقتصاد تکمحصولی، تنوعبخشی به منابع درآمدی، توسعه اقتصاد فرهنگی و تجربی و حمایت از کارآفرینی تأکید دارند. در این میان، صنعت گردشگری بهعنوان یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی، نقشی کلیدی در ایجاد فرصتهای نوین کارآفرینی ایفا میکند. توسعه گردشگری در سطوح ملی و بینالمللی، بستر مناسبی برای تجاریسازی ایدهها، رویدادها و محصولات فرهنگی فراهم آورده است.
ایران بهعنوان کشوری با پیشینه تمدنی، تاریخی و فرهنگی غنی، از ظرفیتهای کمنظیری در حوزه گردشگری برخوردار است. تجاریسازی رویدادهای فرهنگی، آیینها، میراث ناملموس، گردشگری تجربهمحور و خلاق یکی از کارآمدترین روشهای بهرهبرداری اقتصادی از این ظرفیتها و ایجاد کسبوکارهای نوین در صنعت گردشگری به شمار میرود. این رویکرد میتواند علاوه بر افزایش جذابیت مقصد، به ماندگاری گردشگر، افزایش متوسط هزینهکرد و توزیع متوازن منافع اقتصادی در مناطق مختلف کشور منجر شود.
توسعه صنعت گردشگری بهویژه برای کشورهای در حال توسعه، که با چالشهایی همچون بیکاری بالا، محدودیت منابع ارزی و وابستگی به اقتصاد تکمحصولی مواجهاند، اهمیتی دوچندان دارد. اقتصاد ایران نیز طی دهههای گذشته وابستگی قابل توجهی به درآمدهای حاصل از صادرات نفت داشته و نوسانات قیمت جهانی نفت، متغیرهای کلان اقتصادی از جمله تولید ناخالص داخلی، سرمایهگذاری، درآمد سرانه و اشتغال را تحت تأثیر قرار داده است. از اینرو، تنوعبخشی به منابع رشد اقتصادی و درآمدهای ارزی ضرورتی اجتنابناپذیر برای آینده اقتصاد کشور محسوب میشود.
در این چارچوب، تجاریسازی بهعنوان یکی از مؤثرترین ابزارها برای تبدیل دانش، فرهنگ و خلاقیت به ثروت، جایگاه ویژهای پیدا میکند. تعاریف متعددی از تجاریسازی ارائه شده است؛ از استانداردسازی و انتقال دانش فنی گرفته تا بهکارگیری دانش جدید در قالب محصول، خدمت، فرآیند یا شیوههای نوین کسبوکار. در سادهترین بیان، تجاریسازی به انتقال مؤثر ایده و فناوری از مرحله پژوهش به بازار نزدیک است.
تجاریسازی گردشگری مجموعهای از فعالیتهای نظاممند را در بر میگیرد که شامل شناسایی ایدههای قابل عرضه به بازار، توسعه و بلوغ آنها، تبدیل یافتههای پژوهشی به محصولات و خدمات گردشگری، بهینهسازی فرآیندهای موجود، ایجاد زیرساختهای فروش و بازاریابی و در نهایت خلق ارزش اقتصادی پایدار است. تحقق این فرآیند مستلزم همکاری میان دولت، بخش خصوصی، نهادهای علمی، استارتاپها و جوامع محلی است.
در نهایت، آینده صنعت گردشگری ایران در گرو نگاه اقتصادی مبتنی بر نوآوری، تجاریسازی هدفمند و بهرهگیری هوشمندانه از سرمایههای فرهنگی و انسانی کشور است؛ نگاهی که میتواند گردشگری را از یک فعالیت صرفاً خدماتی به یک صنعت مولد، اشتغالزا و پایدار تبدیل کند.
سعید مجردی، مدیر عامل شرکت خلاق توسعه گردشگری کادوس
